روش‌شناسی
داده از کجا می‌آید
صورت‌های مالی مستقیماً از کدال گرفته می‌شوند — همان فایلی که شرکت منتشر کرده، نه بازنویسی کسی. قیمت و اطلاعات ابزار از TSETMC. هیچ عددی دستی وارد نمی‌شود.
رتبه‌بندی در دو مرحله
دو سؤال متفاوت، دو مرحلهٔ متفاوت — چون معیاری که برای یکی درست است، برای دیگری غلط است.
مرحلهٔ ۱ — درون صنعت: «آیا این شرکت بهترینِ صنعت خودش است؟»
هر شرکت فقط با هم‌صنعتی‌های خودش مقایسه می‌شود، روی سه خانواده: ارزش‌گذاری (P/E، P/B، P/S، بازده نقدی)، کیفیت (ROE، ROA، حاشیه‌ها، بدهی، تبدیل سود به نقد) و رشد (رشد درآمد و سود). مقایسه ترتیبی است — صدک درون صنعت — که در برابر اعداد پرت مقاوم است و وقتی همهٔ شرکت‌ها با یک قیمت، یک مقررات و یک تورم روبه‌رو هستند دقیقاً ابزار درستی است.
- معیارها به صنعت می‌خورند: برای بانک و بیمه، حاشیهٔ ناخالص، نسبت جاری، پوشش بهره و بدهی به حقوق مالکانه معنا ندارند (سپرده بدهی است، بهره بهای تمام‌شده) و کنار گذاشته می‌شوند.
- صنعتی با کمتر از ۴ عضو، رقابت درون‌صنعتی ندارد و رتبهٔ درون‌صنعتی نمی‌گیرد — هرگز یک عدد «نسبت به کل بازار» با برچسب «نسبت به صنعت» نمایش داده نمی‌شود.
- زیان، «داده نیست» نیست. P/E برای شرکت زیان‌ده تعریف نمی‌شود؛ اگر کنار گذاشته شود، ارزش‌گذاری‌اش فقط با P/B و P/S سنجیده می‌شود و شرکتِ در حال فروپاشی «ارزان» به نظر می‌رسد. پس رتبه روی بازده سود (سود ÷ ارزش بازار) گرفته می‌شود که برای شرکت‌های سودده همان ترتیب P/E را می‌دهد و هر زیانی را زیر همهٔ آن‌ها می‌گذارد. همین‌طور حقوق مالکانهٔ منفی، سودی که به زیان رسیده (پایین‌تر از هر رشد قابل محاسبه) و شرکت بی‌بدهی (بالاتر از هر پوشش بهره).
- هم‌تاریخ‌سازی. سود ریالی با تورم بزرگ می‌شود، پس P/E روی سود قدیمی‌تر بی‌دلیل گران‌تر به نظر می‌رسد — اندازه‌گیری‌شده: صورت مالی شش ماه عقب‌تر حدود ۱۸٪ گران‌تر. برای رتبه‌بندی، سود و فروش قدیمی‌تر با رشد اسمی میانهٔ همان صنعت تا تازه‌ترین تاریخ صنعت جلو برده می‌شوند. P/E نمایش‌داده‌شده دست نمی‌خورد.
- رشد روی سال‌های واقعی. رشد سالانه، صورت مالی سالانه را با سال دقیقاً قبل از آن و با همان مبنا (تلفیقی یا جداگانه) مقایسه می‌کند؛ رشد مرکب روی تعداد سال‌هایی حساب می‌شود که تاریخ‌ها واقعاً پوشش می‌دهند، نه تعداد صورت‌های مالی موجود.
مرحلهٔ ۲ — بین صنایع: «از میان سرآمدان، کدام بهترین خرید است؟»
صدک مرحلهٔ ۱ به این‌جا منتقل نمی‌شود: «بهترینِ ۷ شرکت سیمانی» و «بهترینِ ۷ بانک» یک دستاورد نیستند. پس مرحلهٔ ۲ مقادیر کمّی را می‌سنجد — نه «اول شد» بلکه «با چه فاصله‌ای» — و هرکدام را نسبت به هنجار صنعت خود شرکت:
- ارزانی نسبت به صنعت (۳۵٪): P/E و P/B شرکت تقسیم بر میانهٔ همان صنعت، با همان تعریف. هر دو، چون P/E به‌تنهایی با سودِ فروریختهٔ هم‌صنعتی‌ها منحرف می‌شود و P/B نمی‌شود.
- ROE نسبت به صنعت (۲۵٪): ROE خام بین صنایع قابل مقایسه نیست — بانک با اهرم ده‌برابری ROE بالا دارد. پس فاصله از میانهٔ صنعت سنجیده می‌شود.
- رشد سود نسبت به صنعت (۲۰٪): رشد اسمی بین صنایع بی‌معناست چون هر صنعت به اندازهٔ متفاوتی تورم را منتقل می‌کند؛ فاصله از میانهٔ صنعت این را خنثی می‌کند.
- تبدیل سود به نقد (۱۰٪) و قاطعیت برد در صنعت (۱۰٪).
نمایندهٔ هر صنعت، بهترین شرکتِ قابل‌ارزش‌گذاری در نیمهٔ بالای آن است. شرکتی که سودآور نیست، سودش بیشتر از درآمدش است، بیش از نیمی از سود پیش از مالیاتش غیرعملیاتی است (سود یک‌باره)، ارقامش بیش از ۱۲ ماه از هم‌صنعتی‌ها عقب‌تر است، یا بیش از ۱۰٪ از بررسی‌های حسابداری‌اش رد شده، معرفی نمی‌شود — و صفحه‌اش دلیلش را می‌گوید.
این‌که کدام صنعت جای بهتری برای بودن است، سؤال دیگری است و لایهٔ کلان و سیاسی به آن جواب می‌دهد — کنار این رتبه‌بندی، نه داخل آن.
چیزهایی که عمداً انجام نمی‌دهیم
- P/E از قیمت تقسیم بر EPS گزارش‌شده حساب نمی‌شود. EPS روی تعداد سهام زمان صورت مالی زده شده و افزایش سرمایهٔ بعدی آن را کهنه می‌کند. ارزش بازار تقسیم بر سود، هر دو طرف را هم‌زمان حرکت می‌دهد.
- سود گروه به‌جای سهم شرکت اصلی استفاده نمی‌شود. در صورت مالی تلفیقی، سود خالص شامل سهم سهامداران اقلیت است. سهامدار شرکت مادر مالک آن نیست.
- صندوق‌های سرمایه‌گذاری امتیاز نمی‌گیرند. صورت مالی‌شان پرتفوی و واحد است، نه سود و زیان شرکتی. ردیفشان خالی و با توضیح نمایش داده می‌شود تا به‌اشتباه «ارزان» به نظر نرسند.
اعتبارسنجی
هر صورت مالی در برابر اتحادهای حسابداری آزموده می‌شود — ترازنامه باید تراز شود، سود ناخالص باید از درآمد منهای بهای تمام‌شده دربیاید، رقم مقایسه‌ای هر اطلاعیه باید با اطلاعیهٔ سال بعد بخواند. اجرایی که از آستانه‌ها رد نشود منتشر نمی‌شود و سایت همان نسخهٔ قبلی را نشان می‌دهد. نرخ‌های فعلی در سلامت داده.
محدودیت‌ها
- تحلیل بنیادی است و نه تکنیکال؛ زمان‌بندی ورود و خروج نمی‌دهد.
- وزن‌های داخل امتیازها (۴۰/۳۵/۲۵ در مرحلهٔ ۱ و ۳۵/۲۵/۲۰/۱۰/۱۰ در مرحلهٔ ۲) یک قضاوت‌اند، نه حقیقت ریاضی.
- بعضی اطلاعیه‌ها در خود کدال ناقص‌اند؛ آن‌ها به‌صورت شکاف نمایش داده می‌شوند، نه پر شده با حدس.