لایهٔ کلان و سیاسی
پژوهش دستی و تاریخ‌دار از اخبار؛ جدا از امتیاز بنیادی.
جمع‌بندی
در این رژیم کلان، سه نام بالای فهرست هر سه یک ویژگی مشترک دارند: درآمدشان داخلی است، به انرژی وابسته نیستند، و صادراتی ندارند که مسدود شود. این تصادفی نیست — در اقتصادی که زیر محاصره و ناترازی برق است، مصونیت از این دو کانال خودش یک مزیت است.
عوامل
آتش‌بس ۸ آوریل ۲۰۲۶ برقرار و ۲۱ آوریل تمدید نامحدود شد، اما ۸ ژوئیه فروپاشید و جنگ از آن زمان ادامه دارد. در ۳۰ سپتامبر و ۲ اکتبر، پیشنهاد هفت‌روزهٔ ایران برای هرمز رد شد و گفته شد حملهٔ مجدد پس از انتخابات میان‌دورهٔ آمریکا در ۳ نوامبر «ممکن» است.
چرا مهم است: یک ریسک رویدادیِ تاریخ‌دار، حدود یک ماه پس از این تحلیل. هر موقعیتی که امروز گرفته شود این تاریخ را روی خودش دارد.
تقریباً تمام ترافیک تنگه مختل شد و آژانس بین‌المللی انرژی آن را «بزرگ‌ترین اختلال عرضه در تاریخ بازار نفت» خواند. تا ۳۰ سپتامبر صادرات خام از هرمز به سطح پیش از جنگ بازگشته، ولی حمل فرآورده محدود مانده و حدود ۳ میلیون بشکه در روز ظرفیت پالایش جهانی از دسترس خارج است. صادرات خام خودِ ایران زیر محاصرهٔ نیروی دریایی آمریکا سقوط کرده است.
چرا مهم است: دو اثر مخالف روی پالایشی‌ها: کرک‌اسپرد جهانی گازوئیل جهش کرده (مثبت) ولی صادرات و لجستیک خود ایران قطع است (منفی).
تأسیسات پتروشیمی و پالایشی عسلویه هدف قرار گرفت؛ مخازن، تأسیسات گاز و پالایشگاه‌ها آسیب دیدند و خروجی دو پالایشگاه با ظرفیت مجموع ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز متوقف شد. آسیب به بخش‌هایی از میدان پارس جنوبی نزدیک به ۱۲٪ کل تولید گاز ایران را تشکیل می‌دهد.
چرا مهم است: پالایشگاه در این جنگ یک هدف نظامیِ تأییدشده است، نه یک ریسک نظری. و خوراک پالایشی‌ها به همان بالادستِ آسیب‌دیده وصل است.
بازوی پژوهشی مجلس از کمبود ۱۳٬۶۴۰ مگاواتی پیک تابستان هشدار داد. تولید گاز به حدود ۶۰۰ میلیون مترمکعب در روز کاهش یافته و گاز ۱۲ مجتمع پتروشیمی قطع شده است. صنایعی که پیش‌تر از خاموشی برنامه‌ریزی‌شده مصون بودند — فولاد، سیمان، خودرو، صنایع غذایی و پتروشیمی — حالا با قطعی مکرر روبه‌رویند و تولید فولاد در اصفهان، یزد و خوزستان مختل شده است. صنایع انرژی‌بر زیر نیمهٔ ظرفیت کار می‌کنند و دست‌کم ۸ میلیون تن ظرفیت تولید، معادل ۵ میلیارد دلار، از دست رفته است.
چرا مهم است: مستقیم‌ترین پیوند کلان به این واچ‌لیست: فملی، کگهر و سشرق هر سه انرژی‌برند، پس نسبت‌های تاریخی‌شان سود آیندهٔ بیش‌برآورد نشان می‌دهد. صنایع غذایی هم صریحاً در همین فهرست آمده است.
در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵ شورای امنیت با مکانیزم اسنپ‌بک برجام تحریم‌ها را بازگرداند: تحریم تسلیحاتی، ممنوعیت انتقال فناوری موشکی، و محدودیت بر درآمد نفتی و خدمات مالی، از جمله بانک مرکزی. چند بانک بزرگ ایرانی و بانک مرکزی دوباره در فهرست قرار گرفتند و دارایی‌هایشان مسدود است. در اوت ۲۰۲۶ آمریکا عملیات Economic Outcast را با تحریم ثانویه بر کشورها و مؤسسات مالی در حوزه‌های نفت، بانک، دارایی دیجیتال، فناوری، طلا، هوایی و کشتیرانی آغاز کرد.
چرا مهم است: بانکها هدف مستقیم‌اند. و «طلا» در فهرست تحریم ثانویه است، که زنجیرهٔ تأمین فلزات گران‌بها و در نتیجه صندوق‌های نقره را دوسویه می‌کند.
نرخ بهره در اوت ۲۰۲۶ حدود ۲۳٪ گزارش شده است. نرخ سپردهٔ قاعده‌مند بانک مرکزی ۱۷٪ و نرخ تسهیلات قاعده‌مند ۲۴٪ است که بالاترین مقدار تاریخی آن (ژوئن ۲۰۲۶) محسوب می‌شود. در سمت تورم، بانک مرکزی تورم سالانه را ۵۳.۹٪ تا ۲۱ مهٔ ۲۰۲۶ اعلام کرده، حال آنکه سری‌های دیگر ۸۷.۹٪ در ژوئیه و تورم نقطه‌به‌نقطهٔ ۷۷.۲٪ را نشان می‌دهند.
چرا مهم است: محور اصلی کل تحلیل. با نرخ حقیقیِ منفیِ ۳۱ تا ۶۵ واحد درصد، نگه‌داشتن ریال یا سپرده یک ضرر قطعی است، پس سهام و دارایی سخت پناهگاه‌اند و ضریب‌های P/E را نمی‌توان با هیچ نرمِ تاریخی مقایسه کرد. در سمت دیگر، بانکی که با سقف ۲۴٪ وام می‌دهد در برابر تورم ۵۴ تا ۸۸ درصدی سرمایهٔ حقیقی‌اش را از دست می‌دهد، هرچند سود ریالی‌اش بزرگ به نظر برسد.
در ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ نرخ رسمی ۱٬۶۲۴٬۳۷۱ و نرخ بازار آزاد ۲٬۳۵۵٬۰۰۰ ریال به ازای هر دلار بود، یعنی شکافی حدود ۴۵٪. منبع دیگری «کمترین مقدار تاریخی ۲.۰۵ میلیون ریال» را ذکر می‌کند که با عدد بازار آزاد نمی‌خواند؛ هر دو نقل شده‌اند.
چرا مهم است: شرکتهای کالامحور مانند فملی، کگهر و پالایشی‌ها درآمدشان به قیمت‌های دلاری گره خورده، پس تضعیف ریال درآمد ریالی‌شان را بالا می‌برد. شرکت‌هایی که نهادهٔ وارداتی دارند، مثل دارویی‌ها، همان تضعیف را به‌عنوان هزینه می‌بینند.
بانک جهانی انقباض ۱.۷ درصدی اقتصاد ایران در ۲۰۲۵ و ۲.۸ درصدی در ۲۰۲۶ را پیش‌بینی کرده است.
چرا مهم است: تقاضای داخلیِ اختیاری در حال کوچک‌شدن است، پس کالای ضروری بر کالای اختیاری و بر ساخت‌وساز ترجیح دارد.
اطمینان متوسط · تا ۲۰۲۶ · منابع: ۱
شاخص کل از ۴٬۰۷۰٬۰۶۵ در پایان ۲۰۲۵ به رکورد ۷٬۷۶۶٬۵۳۸ در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ رسید، یعنی ۹۰.۸٪ رشد، که از کوسپی کرهٔ جنوبی با ۶۰٪ و نیکی ژاپن با ۳۲.۶٪ جلوتر است. اما در بازهٔ ۸ ژوئیه تا ۲ سپتامبر شاخص ۲۳.۰۲٪ و دلار ۲۳.۵۶٪ رشد کرد، یعنی بازدهی دلاری شاخص ۰.۴۳−٪ بود.
چرا مهم است: مهم‌ترین قید روی کل این گزارش. «پتانسیل سودآوری» در بازاری که اسماً ۹۱٪ بالا رفته و بر حسب دلار صفر مانده باید حقیقی سنجیده شود، نه اسمی. سهمی که از تورم عقب بماند، با وجود سود ریالی، قدرت خرید از دست داده است.
اثر بر صنایع
از −۲ (باد مخالف قوی) تا +۲ (باد موافق قوی).
| صنعت | تیلت | استدلال |
|---|---|---|
| صندوق سرمایه گذاری قابل معامله | +۰ دوطرفه / خنثی |
این گروه تیلت سطح‌صنعت ندارد و نباید داشته باشد. یک صندوق نقره و یک صندوق اهرمیِ سهامی در برابر هر عاملِ این فهرست رفتار مخالف دارند، پس یک عدد برای هر چهار، همان خروجیِ باورپذیرِ غلط است. تیلت واقعی در بخش instrument_tilts به‌صورت تک‌تک تعیین شده است. |
| فعالیتهای کمکی به نهادهای مالی واسط | +۱ باد موافق ملایم |
درآمد بورس کالا با ارزش و حجم معاملات بالا می‌رود، و تورم ۵۴ تا ۸۸ درصدی به‌همراه تضعیف ریال ارزش اسمی هر معامله را بزرگ می‌کند. زیرساخت داخلی است: نه صادرات دارد که مسدود شود، نه کورهٔ انرژی‌بر که خاموش شود. در رژیم نرخ حقیقی منفی، فرار سرمایه به کالا و سهام مستقیماً گردش معاملات این بنگاه را افزایش می‌دهد. |
| محصولات غذایی و اشامیدنی به جز قند و شکر | +۱ باد موافق ملایم |
کالای ضروری با تقاضای داخلیِ کم‌کشش، در اقتصادی که ۲.۸٪ منقبض می‌شود. در انقباض، سبد خانوار از کالای اختیاری و ساخت‌وساز به سمت خوراک جمع می‌شود، و قدرتِ انتقال تورم به قیمت در این گروه بالاست. وابستگی به صادرات و در نتیجه به هرمز و کشتیرانی تحریم‌شده، حداقلی است. |
| مواد و محصولات دارویی | +۰ دوطرفه / خنثی |
تقاضای دارو غیراختیاری است و با انقباض اقتصادی کم نمی‌شود؛ این پایه را محافظت می‌کند. |
| زراعت و خدمات وابسته | +۰ دوطرفه / خنثی |
امنیت غذایی اولویت سیاستی است و تقاضا کم‌کشش؛ انتقال تورم به قیمت محصول هم ممکن است. |
| بیمه وصندوق بازنشستگی به جزتامین اجتماعی | +۰ دوطرفه / خنثی |
بیمه‌گر پرتفوی سرمایه‌گذاری بزرگی نگه می‌دارد و در بازاری که اسماً ۹۱٪ رشد کرده، درآمد سرمایه‌گذاری‌اش بالا می‌رود. این بخشی از سود ودی را توضیح می‌دهد که ربطی به عملیات بیمه‌ای ندارد. |
| فراورده های نفتی، کک و سوخت هسته ای | -۱ باد مخالف ملایم |
این گروه پهن‌ترین بازهٔ عدم‌قطعیت کل گزارش را دارد و واقعاً دوسویه است. سمت مثبتش جدی است: با خروج حدود ۳ میلیون بشکه در روز ظرفیت پالایش از بازار جهانی، کرک‌اسپرد فرآورده بهترین وضع سال‌های اخیر را دارد. |
| فلزات اساسی | -۱ باد مخالف ملایم |
مس به دلار قیمت می‌خورد، پس تضعیف ریال درآمد ریالی را بالا می‌برد؛ این یک مثبت واقعی است. |
| استخراج کانه های فلزی | -۱ باد مخالف ملایم |
همانند فملی، سنگ‌آهن و گندله به قیمت‌های دلاری گره خورده و از تضعیف ریال نفع می‌برد. |
| سیمان، اهک و گچ | -۱ باد مخالف ملایم |
سیمان کاملاً داخلی است، تورم را به قیمت منتقل می‌کند، و بازسازی خرابی‌های جنگ می‌تواند تقاضای واقعی ایجاد کند — این آخری یک احتمال مثبت جدی است که نباید نادیده گرفت. |
| بانکها و موسسات اعتباری | -۱ باد مخالف ملایم |
در ترازنامهٔ اسمی، بانکِ ایرانی در تورم بالا سود ریالی بزرگ نشان می‌دهد و نسبت P/E آن بسیار پایین دیده می‌شود. |